Coğrafi Yapı Eskişehir

EskiÅŸehir, İç Anadolu Bölgesi’nin kuzeybatısında yer almaktadır. Kuzeyde Karadeniz, kuzeybatıda Marmara, batı ve güneybatıda Ege Bölgesi ile komÅŸudur. EskiÅŸehir’in ilçelerinden Seyitgazi’nin küçük bir bölümü Ege’nin, Sarıcakaya Ä°lçesi’nin tümü ile Merkez ve Mihallıçık ilçelerinin bir bölümü Karadeniz Bölgesi’nin etkisindedir. Ancak EskiÅŸehir, coÄŸrafi karakterini genellikle İç Anadolu Bölgesi’nden alır.

Kuzeyden BozdaÄŸ ve Sündiken DaÄŸları, güneyden EmirdaÄŸ, doÄŸudan Orta Asya Vadisi, batıdan Türkmen Dağı gibi doÄŸal sınırlarla çevrili olan il alanı, yaklaşık 13.653 km2 dir. Bu alanıyla il, Türkiye topraklarının %1.8′ ini kaplamaktadır. Ä°l merkezinin denizden yüksekliÄŸi ise 792 m dir.

EskiÅŸehir ili, güneyden Afyonkarahisar’ın EmirdaÄŸ ve Ä°nsaniye; güneydoÄŸudan Konya’nın Yunak; doÄŸudan Ankara’nın Polatlı, Nallıhan ve Beypazarı; kuzeybatıdan Bolu’nun Göyük; batıdan Bilecik’in Gölpazarı, Söğüt, Bozüyük ilçeleri ve Kütahya ile çevrelenmiÅŸ durumdadır.

Yaklaşık %22′sini daÄŸların oluÅŸturduÄŸu ilin, yeryüzü ÅŸekilleri içinde ovaların payı %26 dolayındadır.

İç Anadolu’nun kuzeybatı köşesinde yer alan EskiÅŸehir ilinin topografik yapısını, Sakarya ve Porsuk havzalarındaki düzlükler ile bunları çevreleyen daÄŸlar oluÅŸturur. Havza düzlüklerini, kuzeyden BozdaÄŸ-Sündiken SıradaÄŸları, batı ve güneyden ise İç Batı Anadolu eÅŸiÄŸinin doÄŸu kenarında yer alan Türkmen Dağı, Yazılıkaya Yaylası ve EmirdaÄŸ kuÅŸatır.

Dış etmenlerin uzun süren aşındırmaları sonucu vadiler, genellikle derinleşmiştir. Vadi yamaçları hafif eğimli olup, yamaç aşındırması güçlüdür. Genç oluşumlar dışında tepe sırtlarının basık ve yuvarlak olduğu ilde, kapalı havza durumu pek görülmez. Denize doğru sürekli bir eğim vardır.

DaÄŸlar, ilin ovalarını çeÅŸitli yönlerden kuÅŸatır. DaÄŸlık alanlarında, farklı aşınma ve çözünme sonucu ortaya çıkan ÅŸekiller, genellikle belirgindir. Ovalardan daÄŸlara doÄŸru, çeÅŸitli yükseltilerde uzanan platolar vardır. Ä°lin kuzeyinde, batı-doÄŸu yönünde, Anadolu’nun iç sıradaÄŸlarından BozdaÄŸ ve Sündiken DaÄŸlan yer alır ve uzantıları doÄŸuda, il sınırını oluÅŸturan Sakarya Irmağı’na dek sokulur.

EskiÅŸehir ilinin güneydoÄŸu köşesinde, Sakarya yayının içinden baÅŸlayan Sivrihisar DaÄŸları, güneydoÄŸu-kuzeybatı yönünde uzanır. Kaymaz Bucağı’na uzanan Sivrihisar DaÄŸlan eÅŸik görünüşlü bir yayla üzerinde yer alır.

Kaymaz Bucağı’ndan sonra yayla görünümü kazanan geniÅŸ eÅŸik üzerinde, yer yer yüksek tepeler görülür. EskiÅŸehir il merkezinin güneyinde baÅŸlayan bu yayla görünümlü dalgalı alan, batı yönünde sürer. Sarısu Ovası’nın güneyinde, Küçük Türkmen Dağı’nı oluÅŸturur ve il sınırları dışında Domaniç DaÄŸları ile birleÅŸir. Kaymaz Bucağı ile EskiÅŸehir il merkezi arasındaki en önemli yükselti, Koca Kır Yaylası’nın Porsuk Ovası’na inen etekleridir. Porsuk Çayı’ndan batıya doÄŸru gidildiÄŸinde 1.255 m. yüksekliÄŸindeki Küçük Türkmen Dağı’na ulaşılır. Daha batıda ise KozdoÄŸru Tepesi ile Göktepe bulunur.

Asıl Türkmen Dağı, Porsuk Barajı’nın güneyinden baÅŸlar ve uzantıları ile birlikte Sakarya Ovası’na dek uzanır. En yüksek noktası 1.825 m. ile Türkmen Dağı Tepesi’dir. DiÄŸer önemli yükseltiler, Kırgıl Tepe, Kuyu Tepe, Yaylacık Tepe, Deve EriÄŸi Tepesi, Deve Tepe ile Oluk Dağı’dır.

Başlıca Dağlar Eskişehir
EskiÅŸehir il alanı, Sakarya Irmağı ile Porsuk ve Sarısu Çayları havzalarını kaplamaktadır. Havzaların denize doÄŸru eÄŸimleri fazla deÄŸildir. Bu nedenle akarsular, havzaların yüksek bölümlerinden taşıdıkları maddeleri, alçak kesimlere yığarak çok geniÅŸ düzlükler oluÅŸturmuÅŸtur. Ovaların, il toplam alanı içindeki payı %26 dolayındadır. EskiÅŸehir’de ovalar, ovaların çevrelerini kuÅŸatan daÄŸlar ve platolardan oluÅŸan normal bir topografya görülür.

Porsuk Ovası, Kütahya il sınırından baÅŸlar, Porsuk Çayı’nın yatağı boyunca kuzeydoÄŸu yönünde uzanır. EskiÅŸehir il merkezinden sonra, doÄŸuya yönelir ve Ankara il sınırına dek sokulur.

Porsuk Ovası; kuzeyden BozdaÄŸ ve Sündiken DaÄŸlan, güneyden Sivrihisar DaÄŸlan ve Türkmen Dağı’nın doÄŸu uzantılarıyla çevrilir. Ova, Kütahya il sınırından EskiÅŸehir il merkezine dek oldukça eÄŸimli, dar bir vadi ÅŸeklindedir. “Porsuk ÇukurluÄŸu” olarak adlandırılan bu bölüm, il merkezine yaklaÅŸtıkça geniÅŸlemeye baÅŸlar. Ovanın, Muttalip ve Sultandere köyleri arasında yaklaşık 13 km. ye ulaÅŸan geniÅŸliÄŸi, doÄŸuda Çavlum Köyü yakınlarında daralır ve l km.ye dek iner. Bu boÄŸazdan sonra yeniden geniÅŸler ve en geniÅŸ durumunu burada Kazanır. Ovanın geniÅŸliÄŸi, bu yöredeki Sepetçi ve Fevziye Köyleri arasında 21 km. ye ulaşır. Daha sonra yeniden daralmaya baÅŸlar. Ova, özellikle Refahiye Köyü’nden sonra dar bir vadiye dönüşür.

Batı-doÄŸu yönünde eÄŸimli olan Porsuk Ovası’nda eÄŸim fazla deÄŸildir. Ovanın denizden yüksekliÄŸi, Sultandere Köyü yöresinde 836 m, Söğütönii yöresinde ise 835 m.dir. Porsuk Çayı’nın Sakarya Irmağı’na karıştığı yerde, ovanın yüksekliÄŸi 650-700 m. arasında deÄŸiÅŸmektedir. Yani, ovadaki en büyük yükselti farkı yaklaşık 125 m. dir.

Kalın alüvyal bir toprak tabakası ile kapalı olan Porsuk Ovası, çok verimlidir. Ovada buğday, arpa, çavdar, yulaf, mısır, pirinç ve şeker pancarı ekimi yapılır.

Porsuk Ovası’nın batı uzantısı, “Sarısu Ovası” olarak adlandırılan bir ovada noktalanır. Sarısu Çayı’nın her iki yanında kuzeybatı-güneydoÄŸu doÄŸrultusunda uzanır.

Kuzeyde BozdaÄŸ, güneyde Küçük Türkmen Dağı ile çevrili olan ovanın denizden yüksekliÄŸi 840 m.dir. Ä°nönü’nün kuzeyinden baÅŸlayan ova, doÄŸu yönüne akışlıdır ve fazla eÄŸimli deÄŸildir. Sarısu Ovası’nın en geniÅŸ yeri Ä°nönü ile Ä°stasyon arasındadır. Burada yaklaşık 4 km. geniÅŸliÄŸe ulaşır. DoÄŸuya gidildikçe yavaÅŸ yavaÅŸ daralır. Sarısu Ovası, Okubalı yöresinde bir boÄŸazı aÅŸtıktan sonra yeniden geniÅŸler. Ova, EskiÅŸehir il merkezi yakınlarındaki Karagözler Köyü’nün batısında Porsuk Ovası ile birleÅŸir. Kalın alüvyal topraklarla kaplı Sarısu Ovası’nda buÄŸday, arpa, çavdar, mısır, pirinç ve ÅŸeker pancarı ekimi yapılır.

Ä°lin güneybatısında yer alan Yukarı Sakarya Ovası, Porsuk Ovası’ndan sonra EskiÅŸehir’in en geniÅŸ düzlüğüdür. Yukarı Sakarya Ovası; kuzeyden Sivrihisar DaÄŸları ve Türkmen Dağı’nın kuzey uzantıları, batıdan Türkmen Dağı’nın doÄŸu uzantıları, güneyden ise EmirdaÄŸ’la çevrilidir. Bu geniÅŸ düzlüğün denizden yüksekliÄŸi 800-1000 m. arasındadır.

Yukarı Sakarya Ovası, doÄŸudaki YaÄŸverviran ve Gerenli Köyleri yöresinden, Sivrihisar ilçe merkezine doÄŸru sokulur. Ovanın baÅŸlangıçta 14 km. olan geniÅŸliÄŸi, Sivrihisar’ın kuzeyinde 4 km. ye düşer.

Yukarı Sakarya Ovası, Porsuk Ovası gibi tam düz deÄŸildir. Ovadaki en belirgin kabartı, Mahmudiye Ä°lçesi’nin batısındaki 1.301 m. yüksekliÄŸindeki “Kırgız Dağı” dır. Yine aynı yörede Congerçalı ve Çerkezçalı tepeleri bulunmaktadır. Çifteler ilçe merkezinin güneydoÄŸusunda en yüksek noktasına ulaÅŸan Çal Kütlesi, uzantıları ile çok geniÅŸ bir alanı kaplar.

Yukarı Sakarya Ovası’nın en geniÅŸ yeri Aksaklı ve Yukarı Kepen Köyleri arasındadır. Bu kesimde geniÅŸliÄŸi 76 km.ye yaklaşır.

Yer yer kalın bir toprak tabakası ile kaplı olan ova, Sarısu ve Porsuk Ovaları kadar verimli deÄŸildir. Yukarı Sakarya Ovası’nda genellikle buÄŸday, arpa, çavdar, mısır, susam, ayçiçeÄŸi ve ÅŸeker pancar ekimi yapılmaktadır.

EskiÅŸehir ilinde yaylalık alanlar. Türkmen Dağı’nın doÄŸu uzantıları ile BozdaÄŸ, Sündiken DaÄŸları üzerindedir. Porsuk ve Sakarya Havzalarını birbirinden ayıran Sivrihisar DaÄŸları üzerinde de yaylalık alanlar bulunmaktadır.

Eskişehir il alanı daha çok platolar ve dağlarla kaplıdır. Yaylalar, il topraklarının %0.6 gibi çok küçük bir bölümünü kaplar.

Eskişehir ilinin genel coğrafi yapısı; Sakarya ve Porsuk havzaları ile bu havzaları çevreleyen dağlardan oluşur. Bu nedenle, il toprakları ana vadiler ve bu

vadilerle birleÅŸen çok sayıda küçük vadi -lerce parçalanmış durumdadır. Havzanın sularını toplayan Sakarya Irmağı’nın aktığı vadi, “Sakarya Vadisi” adını alır. Bu vadi. Sakarya Irmağı’nın ilk kaynak alanlarında, yani Türkmen Dağı kütlesinin doÄŸu uzantıları üzerinde dar ve derindir. Seyitgazi yöresinden sonra, vadi tabanı geniÅŸler ve doÄŸuda Ankara il sınırına dek uzanır. Bu bölümde, vadinin geniÅŸ tabanı üzerinde Yukarı Sakarya Ovası yer alır. Sakaya Vadisi, Ankara il sının yakınından kuzeye döner ve Porsuk Çayı ile birleÅŸir. Vadinin bu kesimine “Orta Sakarya Vadisi” denir.

Eskişehir Bitki Örtüsü
İç Anadolu stepleri, Kuzey Anadolu ve Batı Anadolu ormanları, EskiÅŸehir’in bitki örtüsünü oluÅŸturur. Sündiken DaÄŸları’nın, Porsuk Vadisi’ne bakan güney yamaçlarında, 1000 metreden sonra meÅŸe çalılıkları, daha sonra da bodur meÅŸeler görülür. 1300 metreden sonra yer yer kara çamların göze çarptığı Sündiken DaÄŸları’nın, Türkmenbaba, EÅŸekli Türkmen Tepesi ve BozdaÄŸ’ın Sakarya Vadisi yönü incelenirse, (özellikle Tandırlar DaÄŸküplü Köyleri arası çok sıktır) karaçamla kaplı olduÄŸu gözlenir. Burada karaçamların arasında, kızılçamlar da görülür. TaÅŸtepe ve Mihalıççık civarına kadar sarıçamlar yer alır. Yapıldak civarındaki çam ormanları arasında, yüksek meÅŸeler görülür. EskiÅŸehir’in güneyindeki platolarda ve Çifteler Ovası’nda orman yoktur fakat karakteristik step bitkileri vardır. Sarısu Porsuk Vadisi’nin bitki örtüsünü, yumak, yavÅŸan ve kekik oluÅŸturur. Porsuk ve Keskin Dereleri’nin kenarlarındaki bitki örtüsü ise, söğütler, kavaklar, karaaÄŸaçlar ve koruluklardan oluÅŸur.

EskiÅŸehir Ä°klim
Eskişehir, İç Anadolu, Batı Karadeniz ve Akdeniz iklimlerinin etki alanı içinde olması nedeniyle, kendine özgü bir iklime sahiptir. Yıllık sıcaklık ortalaması, 10.9° dir. Aylık ortalamaya göre yılın en soğuk ayı, -2° ile ocak ayıdır. Aralık ayının ortalarından, şubat ayının ortalarına kadar çok soğuk günler ve don olayları yaşanır. -10° ile -25° arasında değişen derecelere rastlanabilir.Ancak ocak ayı içinde 10° ile 15° lik ılık günler de geçirilir. Mart ayında daha çok don olayına rastlanır. Baharın ikinci yarısında maksimum sıcaklık, 20° nin üstüne çıkar.

Haziran, temmuz ve aÄŸustos aylarında en sıcak günler yaÅŸanır. En düşük sıcaklık 10° – 15° dir Temmuz ayının ikinci yansı ile aÄŸustos ayının ilk yansında en yüksek sıcaklık, 30° – 40° arasında deÄŸiÅŸir.

Burada, kara iklimi özelliğini gösteren en belirgin olay, aynı zamanda gece ile gündüz sıcaklığında 12° ile 29° arasında büyük ısı farklarının olmasıdır.

Sonbahar mevsimi, sıcaklığın 20°’ nin altına düşmesiyle, aÄŸustos ayının ikinci yarısından itibaren kendini belli eder. Eylül ayının sonunda sıcaklık, 0° ‘ye kadar inebilir. En yüksek sıcaklık ise, yine eylül ayı içinde, yazın devamı olarak 20° ile 30° arasında oynayabilir. Ekim ayında ortalama sıcaklık, 10° civarında seyreder.

EskiÅŸehir’de yağışlar, kışın kar ve yaÄŸmur halinde görülür. Aralık ayından itibaren yağışlar daha çok kar ÅŸeklindedir. Nisan ayı sonundan itibaren havalar ısınmaya baÅŸlar.

EskiÅŸehir’de bahar yaÄŸmurlan, batı ve güneybatıdan gelerek, saÄŸanak halinde düşer. Yıllık ortalama yağış miktarı 378.9 kg/m3 ‘dür.

Temmuz ve ağustos aylarında, Akdeniz yaz kuraklığı özelliklerini gösterir. Ancak çok hafif olarak, Karadeniz yaz yağmurlarını da alır. Ekim ayında yağmur, kasım ayında sulu karın yağması, kışın başladığını gösterir.

EskiÅŸehir’de rüzgarlar, kışın doÄŸudan batıya eser. Baharın ilk aylarında kuzeybatı rüzgarları hakimdir. Baharın sonunda güneybatı, batı ve kuzeybatıdan gelen rüzgarlar görülür.

Yaz mevsiminde bazen geçici olarak günlük şiddetli doğu rüzgarları da görülebilir. Sonbaharda ise, eylül sonundan itibaren doğu, kuzeydoğu ve güneydoğu rüzgarları ortaya çıkar.

EskiÅŸehir Akarsular
Sakarya Nehri; Çifteler Ä°lçesi’nin sınırları içinde yer alan “Sakaryabaşı” denilen yerden çıkmaktadır. Buradan çıkan su, önce Bardakçı Suyu ile, sonra Seydisu ve Sarısu ile birleÅŸerek güneydoÄŸuya doÄŸru akar. Çakmak Köyü yakınında Ankara – EskiÅŸehir arasında il sınırı olur ve kuzeye döner. Kıran Hamamı denilen yerde Porsuk Çayı ile birleÅŸir ve kuzeye doÄŸru akar. Sarıyer Barajı’ndan sonra akışı batıya döner.

Porsuk Çayı ve Kolları: Ä°ki koldan oluÅŸmuÅŸtur. Birincisi, Porsuk suyudur. Kaynağı Murat Dağı’ndadır. AltıntaÅŸ havzasında hafif meyilli bir arazide akar. DiÄŸer kol, Kütahya’nın batısından gelir. Bu, ÅŸehrin kuzeyinden “Porsuk Çayı” adı ile geçen sudur. Bunlar Çukurova’da birleÅŸerek ve EskiÅŸehir il sınırında, Ä°ncesu Köyü’nün yakınındaki Kalburcu ÇiftliÄŸi’nden geçerler. Sonra sırasıyla Kunduzlar, Kargın Deresi, Ilıcasu, MollaoÄŸlu Deresi, Sarısu, Keskin-Muttalip dereleriyle birleÅŸerek, Sakarya Nehri’ne yaklaşırken de Pürtek Çayı’nı içine alır.

EskiÅŸehir Barajlar

Porsuk Barajı: Porsuk Çayı üzerindedir.Şehrin.su,taşkınlarını,önlemek, sulama ve kullanma suyunu temin yapılmıştır. Ayrıca burası balık üretimi ve mesire yeri olarak da kullanılmaktadır.

Sarıyer Barajı: Ankara il sınırında, Sakarya Nehri üzerinde EreÄŸli Demir-Çelik Tesisleri kurulmuÅŸtur. Amacı Batı Anadolu’nun elektrik gereksinimini karşılamaktır.

Musaözü Barajı: EskiÅŸehir’den 28 km. uzaklıkta bulunan MollaoÄŸlu deresi üzerindedir. Yine taÅŸkından korunma ve sulama amacıyla kurulmuÅŸ olup, aÄŸaçlandırılan çevresi, EskiÅŸehirlilerin tatil günlerinde raÄŸbet ettikleri mesire yerlerinden biridir. Balık üretimi de yapılır.

Gökçekaya Barajı: EskiÅŸehir’in kuzeydoÄŸusunda Sakarya Nehri üzerindedir. Elektrik üretmek amacıyla kurulmuÅŸtur.

Dodurga Barajı: Sarısu deresinin üzerinde kurulmuÅŸtur. EskiÅŸehir’e yararlı olan barajlardan biridir. Ä°nönü’yü sulamak ve taÅŸkınları önlemek amacıyla kurulmuÅŸtur.

Çatıören ve Kunduzlar barajlarından da yararlanılmaktadır.

Eskişehir Yeraltı Suları

Eskişehir yöresi, yeraltı suları bakımından da çok zengindir. Dünden bugüne Eskişehir hamamlarına bir göz atalım.

Åžehrin sıcak suları Porsuk Çayı’nın saÄŸ kıyısında, 8 hektarlık bir alan içinde bulunmaktadır. Suyun merkezinde sıcaklık 47° ‘dir. Bazı yerlerde 35°’ye kadar düşmekte, bazı yerlerde ise 55° ye kadar yükselmektedir. 19. yy. sonunda EskiÅŸehir çarşısında 4 hamam bulunmaktaydı. Üçü erkekler için, biri kadınlar içindi (Yenice, Erler, Kıymet, Alçık Hamamı). Hamamların suyu hafif demirli ve kükürtlüdür. Daha sonra Asker Hamamı ile Åžengilcik Hamamı’nı görmekteyiz. Günümüzde yararlanılan hamamlar ÅŸunladır: Erden Hamamı, Ethem Hamamı, Işık Hamamı, GüneÅŸ Hamamı, Yeni Hamam, Keçeciler Hamamı, Erkal Banyo, Erler Hamamı, Alçık Hamamı ve Has Termal kaplıcalarıdır.

Eskişehir ilinin dışında da sıcak sular ve hamamlar mevcuttur.
Çifteteler Hamamı; EskiÅŸehir’in güneyinde, Sakarya başındadır. AÄŸrılı hastalara iyi gelir. Suyu sıcak, doÄŸal tatta ve kükürt kokuludur.

Uyuz Hamamı: Alpu Ä°stasyonu’ndan bir saat güneye gidilince Yellice Köyü görülmektedir. Bu köyün yakınındaki bir hamamdır. Kalsiyum ve Magnezyum oranı yüksek olup, deri hastalıklarına iyi gelir.

Alpanos Ilıcası: Seyitgazi’nin 20 km. kuzeybatısında yer alan Alpanos Köyü’ndedir. Deri hastalıkları ve romatiz-mal aÄŸrılara iyi geldiÄŸi söylenmektedir.

Yarıkçı DaÄŸ Hamamları: Mihallıççık Ä°lçesi’nin güneydoÄŸusundaki Yarıkçı Köyü’nün Hamam Deresi’nin yanına yapılmıştır. İçinde kükürt, klor, karbondioksit ve demir bulunan suyun sıcaklığı 39°’dir. Deri hastalıkları, felçli ve romatizmalı hastalara iyi gelir.
Gümele Sakarı Ilıcası: Sakarya vadisinde yer alan bu ılıcanın su sıcaklığı 53° olup, yararlanılabilecek güzel tesisleri vardır.

Ilıca: Seyitgazi’nin 30 km. güneydoÄŸusundaki Aktay ve AÄŸaç köyleri arasında yer alan bu ılıcanın suyunun aÄŸrıları yok ettiÄŸi söylenir. Ayrıca etrafında antik eserler de bulunmaktadır.

Ä°hsaniye ılıcası(ılıcabaşı): Ä°hsaniye Köyü yakınında, bir kaç kaynaktan oluÅŸan dere, Bardakçı Suyu’na karışır. Suyu kükürtlü olduÄŸundan deri ve romatizmal aÄŸrılara iyi gelir.

Ä°nönü Ilıcası: Açık bir kaynak olan bu ılıca. Ä°nönü’nün batısında yer almaktadır.
Hasırca ÇiftliÄŸi: Hasırca çiftliÄŸi yakınındaki ılıcadır. Suyu 37° -39°’dir, kükürt kokulu ve gazlı olduÄŸundan, aÄŸrılara iyi gelir.

Eskişehir Coğrafyası | Eskişehir Eğitim | Eskişehir Ekonomi | Eskişehir Tarihçe | Eskişehir Turizm